AI en boeken: wie schrijft straks nog het verhaal?

Kunstmatige intelligentie zit inmiddels overal. We gebruiken AI om teksten te schrijven, afbeeldingen te maken, informatie op te zoeken en ideeën te bedenken. Maar wat gebeurt er als AI zich steeds verder met boeken gaat bemoeien?

Kunnen we straks een complete roman laten schrijven door AI? En belangrijker: willen we dat eigenlijk wel?

Van idee naar compleet boek

Een paar jaar geleden was het nog bijzonder als een computer een paar alinea's kon schrijven. Tegenwoordig kunnen AI-systemen in korte tijd een verhaal bedenken, personages uitwerken en tientallen hoofdstukken schrijven.

Technisch gezien wordt het daardoor steeds eenvoudiger om een boek te produceren.

Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen:

"Schrijf een spannende thriller over een journalist die ontdekt dat haar eigen herinneringen zijn gemanipuleerd."

Even later heb je een verhaal.

Maar een boek schrijven is natuurlijk meer dan woorden achter elkaar zetten.

Wat maakt een boek eigenlijk goed?

Een goed boek heeft vaak iets wat moeilijk in regels te vangen is.

Een bijzondere schrijfstijl. Een personage dat je bijblijft. Een onverwachte gedachte. Humor op precies het juiste moment. Of simpelweg een verhaal waardoor je 's avonds eigenlijk nog één hoofdstuk wilt lezen.

AI kan bestaande patronen heel goed herkennen en nieuwe tekst produceren. Maar daarmee is nog niet automatisch gezegd dat die tekst ook betekenisvol, origineel of goed is.

Dat maakt AI-boeken interessant, maar ook ingewikkeld.

Zou jij een AI-boek willen lezen?

Stel je voor dat je een boek uit de boekhandel pakt.

De cover ziet er goed uit. De boekomschrijving spreekt je aan. De recensies zijn positief.

Dan ontdek je dat het hele boek door AI is geschreven.

Zou je het nog steeds kopen?

Voor sommige lezers maakt het waarschijnlijk weinig uit. Als het verhaal goed is, is het goed.

Andere lezers zullen juist waarde hechten aan het feit dat er een schrijver achter het boek zit. Iemand die jarenlang aan een verhaal heeft gewerkt, ervaringen gebruikt en bewust keuzes maakt in taal en personages.

Daar zit misschien wel het grootste verschil.

Willen we een goed verhaal lezen, of willen we het verhaal van een schrijver lezen?

De rol van de schrijver verandert

AI hoeft overigens niet te betekenen dat schrijvers verdwijnen.

Waarschijnlijker is dat schrijvers AI steeds vaker als hulpmiddel gaan gebruiken.

Voor brainstorms. Om ideeën te ordenen. Voor onderzoek. Om een eerste versie van een scène te maken. Of simpelweg om vastgelopen ideeën weer op gang te krijgen.

De schrijver blijft dan degene die bepaalt wat het verhaal moet worden.

Je kunt het vergelijken met een fotobewerkingsprogramma. Een fotograaf gebruikt software om een foto te verbeteren, maar dat betekent niet dat de software de fotograaf is.

Hetzelfde kan gaan gelden voor AI en schrijven.

Maar er is ook een probleem

Er is veel discussie over auteursrecht.

AI-modellen worden getraind met enorme hoeveelheden tekst. Daar kunnen ook boeken en andere werken van menselijke auteurs tussen zitten.

Dat roept belangrijke vragen op.

Mag een AI leren van het werk van schrijvers zonder dat zij daarvoor toestemming hebben gegeven? Moeten auteurs hiervoor worden betaald? En hoe weet een lezer eigenlijk of een boek volledig door een mens, met hulp van AI of volledig door AI is geschreven?

Daar zijn nog lang niet alle antwoorden op.

Worden boekenkasten straks gevuld met AI?

Waarschijnlijk niet.

Tenminste, niet alleen.

Mensen lezen niet uitsluitend omdat ze informatie willen krijgen. We lezen om te lachen, te huilen, te ontsnappen aan de werkelijkheid en ons te herkennen in andere mensen.

Een boek kan iets vertellen over de persoon die het heeft geschreven.

Misschien is dat juist iets wat moeilijk te vervangen is.

Een AI kan duizenden verhalen produceren.

Maar een schrijver heeft maar één leven, één perspectief en één manier om naar de wereld te kijken.

En misschien is dát uiteindelijk precies waarom we boeken blijven lezen.

AI verandert boeken, maar lezers bepalen de toekomst

De komende jaren zullen we waarschijnlijk steeds meer boeken tegenkomen waarbij AI een rol heeft gespeeld.

Misschien merken we het niet eens.

De interessante vraag is daarom niet alleen of AI boeken kan schrijven, maar vooral wat wij als lezers belangrijk vinden.

Willen we snelheid en eindeloze nieuwe verhalen?

Of blijven we op zoek naar boeken met een eigen stem?

Waarschijnlijk wordt het een combinatie van beide.

Eén ding is in ieder geval zeker:

de boekenwereld gaat door AI veranderen. En dit is waarschijnlijk nog maar het begin.